یادداشتی در باب نکوهش نهیلیسم

هنر از دیرباز ، از زمان پیدایش خود دچار فراز و نشیبی توسط حامیان و علاقه مندان خود داشته است. انسان‌هایی که ظاهرا یا باطنا بر سر یک سری تفکرات و عقاید خود پافشاری کرده و حرف خود را از طریق هنرشان می خواهند به کرسی بنشانند.

در طول تاریخ انسان‌هایی بودند که بر خلاف ظاهر نسبتا خوب و مثبتشان ، باطنی سیاه و تفکری پوچ داشته ، خود و جامعه را به پوچی گرایش می دادند‌.

با پیدایش سبک های عقیدتی ، سیاسی که پایش به عالم هنر کشیده شد، این قدیسه پاک را به گناه عقاید پوچ آلوده کردند.

به تعبیر قرآن کریم درباره هنر ، در آیات شریفه ۲۲۴ تا آخر سوره شعرا تاکید بر شاعرانی که پیشوای گمراهی بوده اند و یا شاعرانی که به خدا ایمان آورده و عمل صالح انجام می دهند گویای همین مطلب است که تفاوت تفکر بین هنرمندان را بازگو کرده که حتی به گفته خود عمل نکرده و به ترویج گمراهی دامن می زنند.

در بین تمام اندیشه های فلسفی ، سیاسی و هنری خطرناک ترین بخش آن که از گذشته تا به در زمان حاضر درگیر آن هستیم ، تفکر نهیلیسم است.

نهیلیسم یا پوچ گرایی به اصطلاح نظریه ای که در میانه قرن نوزدهم در روسیه به عنوان مکتبی که با مسائل زیبایی شناسی در تمامی ابعاد آن مخالف است و از کاربرد گرایی و یا خرد گرایی علمی دفاع می کند. این تفکر توسط رمان مشهور پدران و پسران نوشته ایوان تورگینف در سال ۱۸۶۲ به شهرت رسید و تعدای از هنرمندان را با خود همراه کرد که نمونه ایرانی آن به صادق هدایت می توان اشاره کرد.

طبق آیات شریفه سوره شعرا که بدان اشاره شد ، پوچ گرایی و این تفکر سیاه از ثمرات عقیده غلط و خدا ناباوری است که انسان را در باتلاق دنیای خود غرق کرده است.

برخلاف شعار خود که به خرد گرایی و کاربرد گرایی است دقیقا بر عکس عمل کرده و به زوال عقل و جایگزین آن به احساسات رواج دارد. و خروجی ای جز خودکشی و هلاک به دست خود نیست.

باز هم می توان در این باب به قرآن کریم مراجعه نمود که در آخر آیه ۲۹ سوره نساء موکدا اشاره می کند که : و لا تقتلوا انفسکم ان الله کان بکم رحیما ( خودتان را نکشید زیرا خداوند همواره با شما مهربان است) و در آیه ۱۹۵ سوره بقره نیز اشاره دارد که می فرماید: و لا تلقوا بایدیکم الی التهلکه ( خود را به دست خود هلاک نکنید) با این وجود عمل خودکشی طبق مزمت قرآن کریم منفور و فعلی است حرام.

در پایان کار اشاره کنم که تفکر نهیلیسم یا همان پوچ گرایی به عنوان تروریسم تفکر باید مدنظر قرار گرفته شود تا بتوانیم با اندیشه ها و عقاید درست خداباوری ، خداشناسی و ترویج امید و آگاهی در جامعه ، نسبت به آن جلوگیری شود.

عباس جوادی/ فیلمساز و منتقد سینما